موضع ایران، روسیه و چین

ایران همراه با دو عضو دائم شورای امنیت یعنی روسیه و چین، پایان قطعنامه ۲۲۳۱ را به‌منزله‌ی خاتمه‌ی طبیعی برجام و آغاز وضعیت عادی برنامه هسته‌ای ایران می‌داند.

از دید این کشورها:

با پایان مهلت ۱۰‌ساله، دیگر هیچ‌گونه مبنای حقوقی برای اعمال محدودیت‌ها یا فعال‌سازی سازوکار موسوم به مکانیسم ماشه (Snapback) وجود ندارد.

پرونده هسته‌ای ایران باید از دستور کار شورای امنیت خارج و مانند سایر کشورهای عضو معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) تلقی شود.

اقدام سه کشور اروپایی (انگلیس، فرانسه، آلمان) برای بازگرداندن تحریم‌های سازمان ملل، فاقد وجاهت حقوقی و صرفاً اقدامی سیاسی در هماهنگی با ایالات متحده است.

در مقابل، آمریکا و دو کشور اروپایی عضو برجام (انگلیس و فرانسه) تفسیر دیگری ارائه داده‌اند.

به باور آن‌ها:

برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ همچنان چارچوب حقوقی خود را حفظ کرده‌اند،

و در نتیجه، بر اساس مفاد همان قطعنامه، سازوکار بازگشت‌پذیری تحریم‌ها (Snapback) قابل اجراست.

این کشورها می‌گویند ایران با توسعه فعالیت‌های هسته‌ای خود از تعهدات برجامی عدول کرده، بنابراین بازگشت تحریم‌های شورای امنیت مشروع و ضروری است.

نتیجه دو رأی‌گیری در شورای امنیت

در دو رأی‌گیری اخیر (۲۸ شهریور و ۴ مهر ۱۴۰۴)، اکثریت اعضای شورای امنیت با تمدید تعلیق تحریم‌ها مخالفت کردند.

در نتیجه:

از تاریخ ۲۷ سپتامبر (۵ مهر ۱۴۰۴) تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران مجدداً برقرار شد.

دبیرکل سازمان ملل نیز این نتیجه را تأیید کرد.

به این ترتیب، موضع غرب در ساختار رسمی سازمان ملل به اجرا درآمد و دیدگاه ایران، روسیه و چین در اقلیت ماند.

وزارت امور خارجه ایران در بیانیه‌ای اعلام کرده است:

از ۲۶ مهر ۱۴۰۴، برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ پایان یافته و همه محدودیت‌های مرتبط با آن منقضی شده‌اند.

موضوع هسته‌ای ایران باید از فهرست مسائل شورای امنیت حذف شود.

تشکیل مجدد کمیته‌های تحریم و گروه‌های کارشناسی، از نظر ایران غیرقانونی و فاقد اعتبار است.

پیامدهای سیاسی و اقتصادی

1. در سطح بین‌المللی:

پرونده هسته‌ای ایران وارد مرحله‌ای مبهم شده است. از یک‌سو ایران بر عادی‌شدن وضعیت تأکید دارد، از سوی دیگر سازمان ملل بازگشت تحریم‌ها را اعلام کرده است. این دوگانگی می‌تواند روابط ایران با بسیاری از کشورها را پیچیده‌تر کند.

2. در سطح دیپلماتیک:

احتمال افزایش تلاش‌های میانجی‌گرانه از سوی کشورهایی مانند عمان، قطر و شاید چین وجود دارد تا مانع از تشدید بحران شوند.

3. در سطح اقتصادی:

بازگشت تحریم‌های سازمان ملل، هرچند ممکن است در عمل تفاوت زیادی با تحریم‌های موجود آمریکا نداشته باشد، اما می‌تواند بر همکاری‌های تسلیحاتی، مالی و سرمایه‌گذاری خارجی ایران تأثیر منفی بگذارد.

پایان رسمی برجام و بازگشت تحریم‌های شورای امنیت، پرونده هسته‌ای ایران را وارد مرحله‌ای تازه و پیچیده کرده است. در این مرحله، مرز میان پایان برجام و بازگشت تحریم‌ها از نظر حقوقی روشن نیست و بیشتر به تفسیر سیاسی قدرت‌ها وابسته است.

در چنین شرایطی، حفظ کانال‌های دیپلماتیک، تقویت شفافیت فنی در فعالیت‌های هسته‌ای و استفاده از ظرفیت بازیگران غیرغربی می‌تواند از تشدید تنش‌ها جلوگیری کند.